ETYKA w V LO - informacja dla uczniów i rodziców

                                                                       Etyka jest nauką o mężnym zachowaniu się wobec bytu.
                                                                                                               Henryk Elzenberg (1887 – 1967)


- Czym jest etyka? Jakie jest jej miejsce w refleksji filozoficznej?
Etyka (z gr. ethikos (nawiązuje do ethosu) – zwyczajny, obyczajny) jest nauką o moralności, rozumianej jako sfera (dziedzina)  decyzji i czynów człowieka. Etykę można uprawiać na trzy sposoby, jako: e. opisową, e. normatywną i metaetykę.Etyka opisowa - powstrzymując się od oceniania czynów ludzkich – zajmuje się  badaniem, wyjaśnianiem i opisywaniem zachowań na trzech płaszczyznach: historycznej, socjologicznej i psychologicznej. Etyka normatywna zajmuje się wartościowaniem postaw moralnych ludzi, wskazując, co powinni oni uważać za dobre. Interesuje więc ją problematyka czynu moralnego i odpowiedzialności moralnej, a także problematyka szczęścia, stąd – w zależności od tego, co uznaje się za dobro najwyższe – wyróżnia się następujące kierunki e. normatywnej (m.in.): 1. Eudajmonizm (za najwyższe dobro uznaje się szczęście jednostki lub zbiorowości); 2. Deontologizm ( za dobro najwyższe uznaje powinność moralną i imperatyw); 3. Inteletkualizm etyczny (najwyższym dobrem – wiedza i mądrość); 4. Teocentryzm (najwyższą wartością – dążenie do Boga); 5. Perfekcjonizm (doskonałość osobista - najwyższym dobrem moralnym) i  inne. Powstała na początku XX wieku metaetyka bada język etyki normatywnej - dokonuje logicznej analizy orzeczników etycznych powszechnie występujących w języku etyki. Mówiąc prościej, bada wszelkie wyrażenia typu: dobry, zły, odpowiedzialny, sprawiedliwy, prawdziwy i ich znaczenie w języku etyki.
Jak wynika z powyższego, etyka zajmuje istotne miejsce w refleksji filozoficznej, można powiedzieć, iż nie ma i nie było filozofa, który by zagadnieniami etycznymi nie zajmował się choćby w najmniejszym stopniu.
- Od kiedy etyka nauczana jest w szkole? Jakie były jej początki?
Oferta nauczania przedmiotu Etyka pojawiła się w V Liceum Ogólnokształcącym od roku szkolnego 2010/2011 decyzją dyrektora Kazimierza Kapli.
Od początku miała stanowić alternatywę wobec przedmiotu Religia dla wszystkich uczniów preferujących ten rodzaj intelektualnej aktywności, w którym stawianie pytań i dociekanie prawdy oraz artykulacja własnego stanowiska i odwaga intelektualna stanowi o wolności i autonomiczności człowieka.
W pierwszych latach sformowała się jedna grupa licząca 8 uczniów, jednak z każdym rokiem liczba uczniów się zwiększała. Dziś funkcjonują 4 grupy,
w zajęciach uczestniczy w sumie 62 uczniów.
- Jaki jest program nauczania etyki?
Etyka nauczana jest wg podstawy programowej przedmiotu Etyka, IV etapu edukacyjnego, opublikowanej na stronach Ministerstwa Edukacji Narodowej:
http://men.gov.pl/wp-content/uploads/2011/02/4h.pdf
- Jakie podręczniki wykorzystywane są do prowadzenia zajęć i realizacji programu?
Główny podręcznik:
P. Kołodziński, J. Kapiszewski, Etyka. Podręcznik dla szkół ponadgimnazjalnych, wyd. Operon, nr programu naucz. DKOS-5002-03/07, nr dop.  408/2014.
Podręczniki pomocnicze:
M. Środa, Etyka dla myślących. Podręcznik dla szkół ponadgimnazjalnych, Wydawnictwo Czarna Owca;
J. Hołówka, Etyka w działaniu, Wydawnictwo Prószyński i S-ka.
- Jakie metody i środki nauczania stosowane są na lekcjach?
Preferowane są metody aktywizujące (burzy mózgów; analizy SWOT (doskonalenia umiejętności formułowania i uzasadniania własnych poglądów, porównywania ich zestanowiskiem innych uczestników lekcji); debaty; mapy myśli; metaplanu i in.), także analizy tekstu źródłowego i – sporadycznie – wykładu. W trakcie zajęć wykorzystywane są autorskie  prezentacje multimedialne, reprodukcje malarskie, plakaty, fragmenty nagrań, filmów, wywiadów z naukowcami, publicystami, politykami i działaczami społecznymi. Uczniowie często otrzymują karty indywidualnej pracy.
- Jakie są przykładowe tematy lekcji?
W klasie pierwszej, np.:
1. Poznać, zrozumieć, wymknąć się złu (J. Tischner). Zło ontyczne i zło moralne; zło czynne i zło bierne.
2. Znaczenie, funkcje i granice tolerancji jako wartości moralnej. Tolerancja pozytywna i negatywna.
3. Między śmiałością a lekkomyślnością. O odwadze jako najstarszej cnocie obecnej w kulturze europejskiej.
W klasie drugiej, np.:
1. Między szczęściem a potępieniem. „Problem” in vitro.
2. Etyka współczucia i estetyka kontemplacji Artura Schopenhauera.
3. Co to znaczy „znać osobę”? Poznanie drugiego i twarz Innego (E. Levinas).
W klasie trzeciej, np.:
1. Maksymalizacja zysku a moralność. Etyka biznesu (chciwość, sprawiedliwa cena, konkurencja, reklama).
2. Etyka a polityka, wartości a sprawowanie władzy (od N. Machiavellego do Cz. Miłosza).
3. Od sufrażystek do ekofeministek; od emancypacji do gender studies.Czy istnieje „etyka kobieca”?
- Kto prowadzi zajęcia?
Lekcje prowadzi p. Jerzy Rudź, który jest nauczycielem dyplomowanym. Studiował polonistykę i filozofię na UWM w Olsztynie, ukończył studia podyplomowe Filozofia i Etyka UWM (2008) oraz studia podyplomowe Idee XX wieku - Szkołę FilozoficznąTadeusza  Gadacza w Collegium Civitas w Warszawie (2016). Ukończył Międzynarodową Szkołę Letnią I stopnia Nauczanie o Holokauście w Centrum Badań Holokaustu UJ w Krakowie (2015). Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Filozoficznego.

Problemy do dyskusji/ namysłu:
1. Czy człowiek jest z natury zły, czy też dobry? Czy jest coś takiego jak natura człowieka?
2. Czy -Twoim zdaniem- istnieje coś takiego jak postęp?
3. Jeśli ktoś jest etycznym realistą, ale zarazem nie wierzy w Boga, co może być dla niego źródłem moralności?
4. Czy szczęście jest najwyższym dobrem?
5. Czy z moralnego punktu widzenia mniej naganne jest obrabowanie banku lub wielkiego towarzystwa niż pojedynczego człowieka bądź rodziny?
6. Czy kobieta ma wyłączne prawo do rozporządzania własnym ciałem?
7.Czy według Ciebie ludzie, którzy kochają zwierzęta, są lepsi moralnie, czy jest to uczucie obojętne
z moralnego pkt. widzenia?
[pyt. 3-6. na podstawie: P. Vardy, P. Grosch, Etyka, tł. J. Łoziński, Poznań 2010, pyt. 7. na podst. M. Środa, Etyka dla myślących, Warszawa 2010].